مقاوله نامه کار شایسته را در اقتصاد پلتفرمی (شماره ۱۹۳) در ژوئن ۲۰۲۶ توسط کنفرانس بین‌المللی کار (اجلاس 114) مورد تصویب قرار گرفت و تبدیل به اولین استاندارد بین‌المللی کار در زمینه اقتصاد پلتفرمی شد.

سازمان بین المللی کار به منظور آگاهی بیشتر در خصوص این مقاوله نامه برای کلیه ذینفعان، پرسش و پاسخ زیر را تهیه کرده است که توضیح می‌دهد این مقاوله نامه چه کارکردی دارد، چه کسانی را پوشش می‌دهد و برای کارگران، پلتفرم‌ها و دولت‌ها چه معنایی دارد.

 مقاوله نامه 193 چه موضوعاتی را دربرمی گیرد؟

مقاوله نامه کار شایسته در اقتصاد پلتفرمی (شماره 193)، که در ژوئن ۲۰۲۶ توسط کنفرانس بین‌المللی کار مورد تصویب قرار گرفت، اولین استاندارد بین‌المللی کار است که به طور خاص به اقتصاد پلتفرمی اختصاص داده شده است. این مقاوله نامه یک چارچوب جهانی را ایجاد می‌کند تا این اطمینان حاصل شود که نوآوری‌های تکنولوژیکی و مدل‌های جدید کسب‌وکار با حقوق کارگران، رقابت عادلانه و رشد اقتصادی پایدار، همراه می باشند.  

چرا این مقاوله نامه مهم است؟

 مقاوله نامه 193 اولین چارچوب جهانی برای دنیای کار است که به اقتصاد پلتفرمی اختصاص داده شده و اولین استاندارد بین‌المللی است که به طور خاص برای پرداختن به تاثیر دیجیتالی شدن بر دنیای کار تدوین شده است. این مقاوله نامه در پی آن است که اطمینان حاصل کند همه کارگران پلتفرم، صرف نظر از وضعیت اشتغالشان، می‌توانند از حقوق بنیادین و حمایت‌های مناسب بهره‌مند شوند، ضمن اینکه فرصت‌های ایجاد شده توسط پلتفرم‌های کار دیجیتال را به رسمیت می‌شناسند. این مقاوله نامه همچنین موفقیت اولین بحث استانداردگذاری سازمان بین‌المللی کار را که به طور خاص بر تاثیر گذار دیجیتال بر دنیای کار متمرکز است، نشان داده و خاطر نشان می سازد که چگونه دولت‌ها، کارفرمایان و کارگران می‌توانند از طریق گفتگوی اجتماعی برای مقابله با چالش‌های نوظهور، با یکدیگر همکاری کنند.

چه کسانی تحت پوشش این مقاوله نامه هستند؟

این مقاوله نامه در مورد پلتفرم‌های کار دیجیتال و کارگران پلتفرم دیجیتال، چه در رابطه استخدامی باشند و چه نباشند، از جمله کارگران خوداشتغال، اعمال می‌شود. این مقاوله نامه هم کار پلتفرمی مبتنی بر مکان و هم کار پلتفرمی آنلاین را پوشش می‌دهد.

 آیا این مقاوله نامه الزام کرده است که همه کارگران پلتفرم به عنوان شاغل طبقه‌بندی شوند؟

این مقاوله نامه طبقه‌بندی شغلی خاصی را تحمیل نمی‌کند. در عوض، از کشورهای عضو می‌خواهد که اقداماتی را برای اطمینان از تعیین صحیح وضعیت اشتغال انجام دهند. واقعیت عینی، و نه صرفاً بندهای قراردادی، رهنمود‌هایی را برای این منظور ارائه می‌دهند.

 آیا این مقاوله نامه، خوداشتغالی یا کار پلتفرمی را ممنوع می‌کند؟

این مقاوله نامه، خوداشتغالی یا هیچ مدل خاصی از کسب و کار را ممنوع نمی‌کند. هدف آن تضمین این است که کارگران پلتفرم صرف نظر از وضعیت اشتغال خود، از حقوق و حمایت‌های مناسب برخوردار می باشند.

 این مقاوله نامه چه حقوق و حمایت‌هایی را ارائه می‌دهد؟

این مقاوله نامه طیف گسترده‌ای از مسائل را مورد بررسی قرار می‌دهد، از جمله:

- اصول و حقوق بنیادین کار؛

- ایمنی و بهداشت شغلی؛

- خشونت و آزار و اذیت؛

- ارتقاء فرصت‌های شغلی شایسته؛

- حقوق یا دستمزد؛

- امنیت اجتماعی؛

- تاثیر استفاده از سیستم‌های خودکار مبتنی بر الگوریتم‌ها بر کارگران؛

- حفاظت از داده‌ها و حریم خصوصی؛

- تعلیق، غیرفعال‌سازی و خاتمه همکاری؛

- حمایت از مهاجران و پناهندگان؛ و

- دسترسی به عدالت.

مقاوله نامه 193 در مورد الگوریتم‌ها و هوش مصنوعی چه می‌گوید؟

این مقاوله نامه شامل مقرراتی در مورد تاثیر استفاده از سیستم‌های خودکار مبتنی بر الگوریتم‌ها، از جمله سیستم‌های تصمیم‌گیری خودکار است. این مقاوله نامه شفافیت، حفاظت و دسترسی به مکانیسم‌های بررسی را در زمانی که چنین سیستم‌هایی بر کارگران تاثیر می‌گذارند، ارتقاء می‌دهد. این مقاوله نامه در حالی که به صراحت به هوش مصنوعی اشاره نمی‌کند، ولی مقررات آن در مورد سیستم‌های خودکاری اعمال خواهند شد که در خصوص نظارت یا ارزیابی کار یا تصمیم‌گیری در رابطه با کار هستند، از جمله مواردی که ممکن است شامل فناوری‌های هوش مصنوعی باشند.

 آیا این مقاوله نامه شامل مقرراتی در رابطه با کارگران مهاجر و پناهندگان می باشد؟

این مقاوله نامه کشورهای عضو را ملزم می‌کند که اقداماتی را برای جلوگیری از سوءاستفاده و حمایت از کارگران مهاجر و پناهندگان انجام دهند.

 آیا پلتفرم‌های کار دیجیتال می‌توانند با فعالیت از طریق واسطه‌ها یا فرامرزی، از اجرای این مقاوله نامه جلوگیری کنند؟

این مقاوله نامه اذعان می‌کند که کار پلتفرم اغلب فرامرزی سازماندهی می‌شود و ممکن است شامل واسطه‌ها باشد. این مقاوله نامه شامل مقرراتی است که با هدف تضمین اثربخشی حمایت‌های آن انجام می‌شود. این مقررات شامل الزام اجرای مقاوله نامه در رابطه با پلتفرم‌های کار دیجیتال و همچنین واسطه‌هایی است که در قلمرو آن فعالیت می‌کنند و همچنین تعریف واضح مسئولیت‌های مربوط به پلتفرم‌ها و واسطه‌ها. کشورهای عضو همچنین باید این مقاوله نامه را در رابطه با کارگران پلتفرم دیجیتال که در قلمرو آنها کار می‌کنند، اجرا کنند. قطعنامه‌ای که به همراه مقاوله نامه تصویب شده است، تأکید می‌کند که برخی از پلتفرم‌های کار دیجیتال فرامرزی فعالیت می‌کنند و همکاری بین کشورهای عضو را به ویژه برای اجرای این مقاوله نامه مرتبط می‌سازد.

 آیا این مقاوله نامه حقوق موجود برای کارگران پلتفرم دیجیتال را که به عنوان شاغل طبقه‌بندی می‌شوند، کاهش می‌دهد؟

این مقاوله نامه به هیچ وجه بر حقوق کارگران پلتفرم‌های دیجیتال که در حال حاضر در برخی از کشورهای عضو به رسمیت شناخته شده‌اند، از جمله شاغلین طبقه‌بندی شده، تاثیر منفی نمی‌گذارد. در عوض، این مقاوله نامه یک سطح حمایتی ایجاد می‌کند و در حوزه‌هایی که در اقتصاد دیجیتال به طور فزاینده‌ای اهمیت یافته‌اند، از جمله مدیریت الگوریتمی و حفاظت از داده‌ها، تدابیر حمایتی را ارایه کرده است. این مقاوله نامه در پی آن است که اطمینان حاصل کند حمایتی که به کارگران پلتفرم‌های دیجیتال ارائه می‌شود، کمتر از حمایتی که به سایر کارگران با وضعیت استخدامی مشابه اعطا می‌شود، نخواهد بود. به عبارت دیگر، حمایت از کارگران پلتفرم‌های دیجیتال که شاغل هستند، نباید کمتر از سایر شاغلین در سطوح دیگر باشد.

 آیا این مقاوله نامه انعطاف‌پذیری در کار پلتفرم‌ها را کاهش می‌دهد؟

این مقاوله نامه قصد ندارد انعطاف‌پذیری را کاهش دهد یا از بین ببرد. برعکس، به گونه‌ای تدوین شده است که درجه قابل توجهی از انعطاف‌پذیری را در اجرای مفاد خود به کشورهای عضو ارائه می‌دهد. با این حال، انعطاف‌پذیری باید با حقوق، حمایت‌ها و پشتیبانی مناسب برای کارگران همراه باشد.

 این مقاوله نامه چگونه بر پلتفرم‌های کار دیجیتال تاثیر خواهد گذاشت؟

این مقاوله نامه رفتار تجاری مسئولانه، رقابت عادلانه و رشد پایدار در اقتصاد پلتفرم‌ها را ارتقاء می‌دهد. این مقاوله نامه اصول و حمایت‌های مشترکی را تعیین کرده است و در عین حال، انعطاف‌پذیری لازم را برای کشورهای عضو فراهم می نماید تا نحوه اجرای مفاد آن را مطابق با قوانین و رویه‌های ملی خود تعیین کنند.

 آیا این مقاوله نامه بلافاصله در همه کشورها اعمال خواهد شد؟

مقاوله نامه 193، مانند همه مقاوله نامه‌های سازمان بین‌المللی کار، فقط برای آن دسته از کشورهای عضو الزام آور است  که به آم ملحق می شوند. این دسته از کشورها باید پس از الحاق، نظام حقوق خود را از طریق اصلاح قوانین، مقررات، سیاست‌ها، توافق‌نامه‌های جمعی یا سایر اقدامات ملی، مطابق با مقررات این مقاوله نامه تنظیم نمایند. این مقاوله نامه حتی قبل از الحاق نیز می‌تواند برای دولت‌ها، کارفرمایان، کارگران رهنمود‌های مهمی را در مورد سیاست‌گذاری و پلتفرم‌های کار دیجیتال ارائه نماید.

این مقاوله نامه چگونه به غیررسمی بودن در اقتصاد پلتفرمی می‌پردازد؟

این مقاوله نامه در مورد کارگران پلتفرم دیجیتال در هر دو اقتصاد رسمی و غیررسمی اعمال می‌شود. این مقاوله نامه اذعان می‌کند که پلتفرم‌های کار دیجیتال می‌توانند مسیرهایی را برای رسمی شدن ایجاد کنند و از کشورهای عضو می‌خواهد که اقدامات مناسبی را برای تسهیل رسمی شدن کار انجام شده از طریق پلتفرم‌های کار دیجیتال، از جمله ثبت نام کارگران خوداشتغال، انجام دهند. سایر مقررات نیز می‌توانند با ارتقای شفافیت، تسهیل دسترسی به تأمین اجتماعی، حمایت از تعیین وضعیت اشتغال و تقویت اجرا و اعمال، از رسمی شدن حمایت کنند. این مقاوله نامه یک مدل واحد برای رسمی‌سازی تجویز نمی‌کند. کشورهای عضو در مورد اقداماتی که مطابق با قوانین و رویه‌های ملی اتخاذ می‌کنند، انعطاف‌پذیری خود را حفظ خواهند کرد.